Ontdek alles over het gedrag van kippen!


Ontdek alles over het gedrag van kippen

Elke kip heeft een ander karakter en dus ook een ander gedrag. Verder zijn kippen buitengewoon unieke dieren en hun gedragspatroon al helemaal! Toch zijn er gelukkig veel kenmerken die typisch zijn voor alle kippen zoals broeden, het nemen van stofbaden, paren en de pikorde en die kan je hieronder ontdekken!

Veren verzorgen

De manier waarop een kip haar veren verzorgt wordt ook wel het gladstrijken van de veren genoemd. De kip zorgt er zo voor dat de veren goed kunnen blijven functioneren en ook dat ze er mooi en gezond blijven uitzien.

Het nut van veren is om de kip te isoleren tegen warmte en koude en de vetlaag op de veren zorgt ervoor dat de veren waterafstotend zijn. Als de veren niet goed worden verzorgt, dan zal dit ten koste gaan van deze belangrijke eigenschappen voor de kip!

Herkennen dat een kip de veren poetst

Je kan herkennen dat een kip de veren aan het poetsen is als ze zich uitschud en daarna de veren doorheen de snavel haalt.

De veren oliën

Tijdens het verzorgen van de veren was een ander doel om opnieuw de veren te oliën. Door olie op de veren aan te brengen zullen de veren waterafstotend of waterresistent worden. Een kip wordt niet graag nat en op die manier blijven ze dus langer droog in de regen.

Als het regent doorweken de veren niet, maar de druppels glijden er als het ware af. Na de regenbui hoeft de kip enkel wat met de veren te schudden en ze zal weer zo goed als droog zijn.

DierDier

Van waar komt de olie?

De olie die de kippen gebruiken om hun veren waterresistent te maken halen de kippen uit hun eigen staart. Aan de basis van de staart van de kip bevindt zich een olieklier. Voordat ze hun veren gaan poetsen knijpen ze hier in en zo kunnen ze dus de veren over de rest van het lichaam oliën.

Als je je kippen ziet pikken aan de basis van de staart moet je je geen zorgen maken. Ze hebben dan geen probleem, maar ze zorgt voor olie om de veren in te smeren. Indien het gedrag echt niet normaal lijkt, ga dan uiteraard wel naar de dierenarts!

Kippen zijn sociale dieren en houden er van om ‘activiteiten’ samen te doen, zoals het veren poetsen. De kippen zullen vaker de veren in groep poetsen dan dat ze dit alleen zullen doen.

Pikorde

De pikorde is het hiërarchische systeem waarin kippen zich organiseren. Bovenaan de pikorde staat de kip (vaak haan indien die aanwezig is) die de meeste macht heeft en het meeste voor het zeggen (of kakelen) heeft. Onderaan de pikorde staat de kip met de minste macht.

Dit systeem is nog niet van toepassing bij jonge hennen, maar ontstaat pas wanneer de kippen volgroeid zijn. De oudere kippen in de toom zullen deze pikorde handhaven en nieuwe kippen die in de toom komen zullen hun plaats in de pikorde moeten leren kennen.

De naam pikorde komt van de manier waarop deze classificatie van macht wordt bepaald. De kippen zullen de volgorde bepalen door te pikken en te duwen. De pikorde staat niet vast. Deze pikorde kan steeds veranderen en kippen kunnen hoger of lager in dit systeem komen te staan.

Een voorbeeld waarbij de pikorde niet vaststaat is wanneer er nieuwe en jonge hennen in de toom komen. Ze zullen door hun jonge leeftijd nog niet sterk en assertief zijn. Als ze opgroeien kan dit uiteraard veranderen en komt het wel vaker voor dat sommige kippen uit de bestaande pikorde hun plaats aan deze opgroeiende hennen moeten afstaan.

Het bepalen van de pikorde is normaal gezien niet agressief, maar probeer toch voor een voorzichtige introductie te zorgen indien je nieuwe kippen bij een bestaande toom zet. Het kan er soms een beetje heftig aan toe gaan, maar het is hun natuurlijk instinct.

Kleine groepen kippen maken het leven van de kippen gemakkelijker. In grote groepen van 20 of meer kippen en met meer dan één haan, is het vaak veel moeilijker om de vrede te kunnen bewaren omdat zowel kippen als hanen proberen de “pikorde” te bepalen.

De pikorde heeft invloed op het dagelijkse leven van elke kip. Zo zal de meest dominante kip die bovenaan de pikorde staat eerst mogen eten, kiezen waar ze mag slapen en waar ze de eieren mag leggen. Hierna mag de tweede in rang dit alles bepalen enzovoort tot de laatste in rang. In kleine groepen zorgt dit vaak tot weinig problemen en zullen de dagen redelijk kalm verlopen wanneer alle kippen de pikorde en hun plek in het classificatiesysteem kennen.

Wanneer er meerdere hanen zijn zullen zij het classificatiesysteem opstellen. De hanen zullen vechten om de rang te bepalen. Indien er geen andere kippen aanwezig zijn gaat het gevecht meestal niet door tot de dood van een haan, maar totdat er een haan opgeeft. Vanaf dan is de pikorde tussen de hanen voorlopig bepaald. In het geval dat er wel andere kippen zijn, dan willen ze zich extra bewijzen en harder vechten. Dan is de dood van één van de hanen ook zeer waarschijnlijk. Als er toch een haan overleeft in de toom, dan zal deze verloren haan zich rangschikken en zich aan de kant houden. De gewonnen haan is dan de absolute leider van de toom en staat bovenaan de pikorde.

Een haan domineert in de kippenwereld altijd de hennen waar hij voor zorgt. Hij kiest zelf wanneer hij eet en dan mogen alle hennen volgens de pikorde mee eten. Als er een kleine ruzie ontstaat tussen zijn hennen zal hij ook tussenbeide komen en mee helpen de pikorde te bepalen.

Een haan gebruikt de kippen niet alleen. Hij zorgt er ook voor dat de groep kippen wordt gegidst naar goede nachtplaatsen, laat ze dingen zien dat ze kunnen eten en bewaakt ze tegen roofdieren!

Kippen nemen graag een stofbad

Kippen baden niet in water, maar in stof of zand. Het is dus niet zoals mensen in water, zoals je misschien in eerste instantie had gedacht. Kippen houden hun veren proper door een stofbad te nemen, te schudden en hun veren te poetsen.

Het lijkt misschien zo dat ze hun veren viezer aan het maken zijn, maar deze fijne zandkorrels zorgen er net voor dat de veren properder worden. Kippen die vrij kunnen lopen zullen snel een eigen plekje vinden voor het nemen van een stofbad.

Vaak vinden ze in de weide of ren een kuiltje waar fijn zand ligt. In dat kuiltje gaan ze rollen en het zand omhooggooien totdat ze zichzelf volledig heeft bedekt met aarde. Hierna zal ze opstaan, al het zand van zich af schudden en zichzelf gladstrijken oftewel de veren poetsen. Met het stofbadje kan de kip zich verlossen van mijten, vlooien, luizen en andere parasieten. Verder houdt dit het verenkleed ook sterk, proper en gezond.

Hoe maak je zelf een stofbad voor kippen?

Zitten je kippen in een ren en hebben ze geen kans om een stofbadje te nemen? Zorg dan dat je zelf fijn zand voorziet en een stofbadje maakt.

Een stofbadje maak je zo:

  • Maak een put in de ren en plaats hierin een bak tussen 30 cm en een halve meter onder de grond
  • Vul deze bak met fijn zand en eventueel wat houtas

Het is dan wel belangrijk om dit zand regelmatig te vervangen. Het nemen van een stofbad is niet alleen een proces waarin de kippen zichzelf proper maken en zichzelf verlossen van ongedierte. Het is ook een sociale activiteit! Kijk er dus ook niet van op als een hele groep kippen samen een stofbad nemen.

Scharrelen

Veel kippenrassen zijn van nature nieuwsgierig, wat betekent dat ze graag rondscharrelen! Het rondscharrelen heeft meerdere doelen. Zo gaan ze graag rondscharrelen om de benen te strekken en een frisse neus te krijgen.

Tijdens het rondscharrelen gaan kippen ook op zoek naar eten, dit wordt ook wel foerageren genoemd. Ze scharrelen zo om lekkere hapjes zoals een regenworm of een insectenlarve te vinden. Het scharrelen zit zelfs zo diep in hun natuur dat ze dit gedrag ook vertonen wanneer er vlak voor hun snavel wat eten ligt.

Dit vinden ze een leuke activiteit en neemt ook een groot deel van hun dag in beslag. Wanneer ze aan het foerageren zijn zullen ze vaak in de grond pikken, graven en krabben. Ook zullen ze rondlopen en scharrelen om een goede plek te vinden voor het maken van een stofbad of een nest te maken.

Scharrelen zorgt er ook voor dat kippen de stress kunnen verminderen. Net zoals mensen zijn kippen sociale dieren, maar de constante aanwezigheid van ander kippen kan uiteraard, net zoals bij ons, ook stress en irritatie veroorzaken. Door wat rond te scharrelen kunnen ze dit verlichten en een gelukkiger leven leiden.

Graven

Graven is een activiteit die bijna alle kippen, van klein tot groot, wel dagelijks doen. Je kan het graven herkennen doordat ze met hun poten de grond proberen wegkrabben en zo dus een soort put maken.

Het is niet eenduidig waarom een kip zou graven of de grond begint te krabben. In eerste instantie zou je denken dat ze een stofbad aan het maken zijn, dit doen ze inderdaad. Maar ze graven niet enkel voor een stofbad te maken. Dit doen ze bijvoorbeeld ook als ze op zoek zijn naar voedsel en aan het foerageren zijn.

Foerageren doen kippen in vrije uitloop voor het grootste deel van de dag. De reden dat ze graven is omdat de insecten, granen en zaden die kippen eten zich net onder de grond bevinden. Ze hoeven dus niet veel moeite te doen om deze te bereiken en zullen daarom met hun poten de grond wat wegkrabben.

Een andere reden om te graven is voor het maken van een nest. Kippen zijn kieskeurig en een beetje autistisch als het aankomt op hun nest. Het nest moet precies goed aanvoelen en zullen ze blijven graven en krabben totdat ze dit hebben bereikt.

Broedgedrag bij kippen

Kippen die broedgedrag vertonen kan een zegen of een vloek zijn. Het is heel leuk wanneer een kip broeds wordt als je een haan (lees hier het verschil tussen een mannelijke en vrouwelijke kip) in de toom, een groep/kudde van kippen, hebt en de eieren ook effectief bevrucht zijn. Dan kan dit gewenst zijn en kan je kleine kuikentjes verwachten.

Maar wanneer je geen haan hebt, dan kan het voorkomen dat een kip toch broedgedrag vertoond ook al zijn de eieren dus niet bevrucht. Een kip die broeds is zal minder eten en de eieren proberen uitbroeden. Je wilt absoluut voorkomen dat een kip broeds is en gaat broeden op eieren die niet bevrucht zijn.

De kip zal zich dan kunnen uithongeren. Het is belangrijk om hier goed mee om te gaan. Meer hierover lees je hier: Kip is broeds zonder bevruchte eieren of haan

Broedgedrag ontstaat meestal door een verhoogde hoeveelheid aan hormonen. Dit zal plaatsvinden in het voorjaar omdat er door de steeds langere dagen ook meer daglicht is.

Voordat de kip gaat broeden op de eieren die ze legt zal ze haar nest volledig in orde maken. Dit zal ze doen door wat te krabben en te graven in de bodembedekking. Ook zal ze haar eigen veren uittrekken om het nest volledig in orde te maken.

Normaal gezien legt een kip elke dag eieren totdat ze er 7 à 8 heeft om uit te broeden. Ze kan zelfs eieren van de andere kippen van de toom stelen! Vanaf dat moment zal ze beginnen met het uitbroeden van de kippen. Dit kan tot 20 dagen in beslag nemen.

Een broedende kip wilt er bedreigender uitzien voor onder andere roofdieren af te schrikken. Ze zal de veren zo omhoog zetten zodat ze groter lijkt om dit te bereiken. Het is ook niet abnormaal dat ze in deze periode een soort gromgeluid maken of pikken.

Een broedende kip heeft ook als effect dat andere kippen ook broeds worden. Kippen zijn sociale dieren en kijken naar elkaar. Ze zullen ook vaak het gedrag van andere kippen over nemen. Dit kan positief of negatief zijn. Het is negatief wanneer de kippen het broedse gedrag gaan overnemen als er gaan haan in de toom zit. De eieren zullen niet bevrucht zijn en de kip kan zichzelf zo uithongeren.

Slapen

In tegenstelling tot andere dieren slapen kippen echt. Als het volledig donker is slapen ze zo diep dat ze precies verdoofd lijken. Voor roofdieren zijn ze dan een zeer makkelijke prooi omdat ze zichzelf niet proberen te verdedigen of proberen te ontsnappen.

Tip: Het vangen van kippen is soms zeer stresserend voor de kip zelf. Indien je een kip moet vangen, doe dit dan enkele uren nadat de avondschemering is gevallen. De kip zal dan zo hard in slaap zijn dat ze vrijwel niet zal tegenstribbelen. Indien de kip niet in het nachthok zit is het wat moeilijker. Ga dan met een zaklamp zoeken naar de kip. Ze zal heus niet weglopen, maar het moeilijkste zal zijn om haar te vinden.

Kippen zijn dus erg kwetsbaar voor roofdieren als ze slapen. Daarom slapen kippen graag zo hoog mogelijk als ze kunnen. Sommige kippen zoeken ook graag een plek waar ze boven het hoofd bescherming hebben, zoals een dakje. Op die manier kunnen ze zich beschermen tegen het weer en roofdieren uit de lucht zoals uilen, haviken of buizerds.

Kippen houden ervan om elke nacht op dezelfde plek te slapen. Als je kippen in een nachthok slapen zullen ze bij de avondschemering hier vanzelf naartoe gaan. Ook als ze vrij mogen rondscharrelen in de tuin.

Bij nieuwe kippen kan het zijn dat je ze enkele nachten (soms zelfs maar 1 nacht) zelf in het nachthok moet zetten. Ze zullen het al snel doorhebben en zelf in het nachthok kruipen wanneer het begint te schemeren en donker begint te worden.

Het kiezen van een partner

Kippen zijn sociale dieren en het zit in hun natuur om een partner te kiezen. Bij het kiezen van een partner stellen ze wel hoge eisen! Als er bijvoorbeeld meerdere hanen zijn zal de hen de meest aantrekkelijke en sterkste haan kiezen, maar dat is maar een beperkt deel van de eisen die ze stelt.

De haan moet uiteraard ook goed zijn in het zoeken van voedsel voor de nakomelingen en de hen en er gezond uitzien. Algemeen zijn er meer hanen dan kippen, het is normaal dat er ongeveer één haan is per tien kippen.

Paringsgedrag

Het is helemaal niet moeilijk te zien wanneer een haan paringsgedrag vertoont. De haan zal proberen om de aandacht van de kip te krijgen. Dit doet hij door voedsel op te pakken en weer te laten vallen en dit doet hij verschillende keren na elkaar. Wanneer de haan van de volle aandacht van de kip kan genieten gaat hij een hanendans uitvoeren.

Hanendans

De hanendans is een soort dans dat de haan uitvoert wanneer hij de aandacht van de kip heeft gekregen. De haan zal dan langs één kant de vleugel wat laten vallen en rond de kip beginnen lopen.

Dit zal hij volhouden totdat de kip uiteindelijk onderdanig wordt en hurkt of totdat de kip wegloopt indien ze toch geen interesse vertoont. Zie je dit gedrag? Geen nood, de haan probeert de kippen zeker niet aan te vallen. Dit is natuurlijk en instinctief gedrag.

Zie hieronder een video van de hanendans!

Kraaien en kakelen

Kippen kraaien ook

Een haan kraait om zijn dominantie over de groep te tonen. Maar niet alleen de hanen kraaien, ook de gewone kippen kunnen kraaien. Als gewone kippen kraaien dan klinkt het wel niet exact zoals een haan kraait.

Als je nieuw bent in het houden van kippen is het moeilijk om het onderscheid te maken tussen het kraaien van een haan of hen. De kraaien die niet afkomstig zijn van de haan klinken wat kort en schel. Als een kip begint te kraaien betekent dit dat ze hoger in de pikorde willen gaan staan en ook meer dominantie willen tonen. Als je hennen kraaien is de kans dus groot dat ze een verhoging van hun dominantie willen.

Problemen en verenplukken

Als er veel gekraai is, dan kan dit te maken hebben met kleine ruzies en een probleem met de pikorde binnen de groep. Het kan zijn dat sommige van je kippen agressief zijn tegenover elkaar of elkaar zelfs pesten door bijvoorbeeld veren te plukken.

Tip om pestgedrag tussen de kippen te voorkomen: geef je kippen iets te doen doorheen de dag. Als het kan laat je ze best ook los in de tuin zodat ze wat afstand van elkaar kunnen nemen en ontstressen. Pestgedrag komt vaak voor uit verveling, gooi ze soms wat lekkernijen zoals meelwormen. Benieuwd hoeveel lekkernijen je mag geven per dag?

Normaal gezien zal de rust wel wederkeren als ze wat afstand en afleiding hebben gekregen. Als dit niet het geval is kan je best de groep eens observeren en zien wie er voor de problemen zorgt. Houdt deze ruziemaker in dat geval een paar dagen geïsoleerd. De toom zal zo een nieuwe pikorde opstellen en bij de terugkeer zal ze zich normaliter wat rustiger houden.

Verenpikken of verenplukken:

Verenplukken komt voor wanneer een kip de veren van een andere kip uittrekt en soms zelfs opeet. Hierdoor kunnen er irritaties optreden bij de geplukte kippen en op de plekken waar de veren zijn uitgetrokken zelfs open wonden ontstaan. Als je merkt dat er een kip veerplukt, dan is het belangrijk om hier zo snel mogelijk iets aan te doen.

Zitten je kippen vaak in de ren? Dan kan het een oplossing zijn om de kippen meer ruimte te geven. Het beste zou je ze zelfs vrij kunnen laten uitlopen in de tuin als dit mogelijk is. De kippen kunnen zo wat afstand van elkaar nemen, zich bezig houden met foerageren en zo ook ontstressen.

Ook de voeding heeft een effect op het verenplukgedrag van kippen. Je kan proberen om de voeding te verbeteren en wat extra eiwit te geven. Het geven van biergist zou in sommige gevallen ook kunnen helpen.

Als dit geen effect heeft, dan is het geen slecht idee om de verenplukker enkele dagen te isoleren. Door de afwezigheid zal er een nieuwe pikorde worden bepaald en de verenplukker zal zich bij het terugkomen meestal rustiger gedragen.

Als dit ook niet zou helpen kan je de kip voor een tijdje overplaatsen naar een hele dominante groep kippen, daar zal ze vrijwel onderaan de pikorde worden gezet. Dit heeft vaak een kalmerend effect wanneer ze terug bij de vorige groep wordt geplaatst.

Kakelen

De kippen kakelen vaak zomaar, zonder een echte reden. Op die manier tonen ze aan de groep dat ze nog steeds aanwezig zijn. Als kippen broeds zijn of een ei hebben gelegd dan gaan ze vaak wat extra kakelen om het aan iedereen te laten weten.

Een haan maakt niet enkel een kraai geluid, maar maakt ook andere soorten geluidjes. Bijvoorbeeld als hij de kippen wilt roepen om naar het eten te komen of naar het legnest wilt lokken zodat ze daar hun eitjes kunnen leggen.

Nieuwe kippen laten wennen aan de andere kippen

Als je voorheen al andere kippen had en nu nieuwe kippen gaat bijplaatsen dan gaat dit als effect hebben dat de rangorde ofwel de pikorde van de groep zal veranderen. Als de nieuwkomers jonge dieren zijn dan worden deze vaak niet als gevaarlijk gezien en gaat het vaak zonder veel problemen. De kleintjes zullen snel doorhebben wie het voor het zeggen hebben en er zich naar schikken.

Als de nieuwe dieren daarentegen volwassen kippen zijn, dan kan het een ander verhaal worden. De rangorde zal in dat geval opnieuw moeten worden bepaald. Zeker als de nieuwe dieren van een andere groep komen waar ze zelf een redelijk hoge rang hadden in de pikorde. Als er een haan is in de groep dan gaat die net een beetje scheidsrechter spelen. De haan zal de nieuwkomers tonen wie de baas in onder de hennen in de groep en als er ruzies optreden zal hij ingrijpen. Een haan maakt het soms dus wel wat makkelijker.

Is het nieuwe dier daarentegen een haan, dan zal deze in normale gevallen het respect proberen te verdienen en zo stijgen in de rangorde. Het kan wel zijn dat hij wat wordt bijeen geschreeuwd door al de aanwezige hennen. Een haan die al wat ervaring had van een andere groep zal zich snel kunnen integreren in de groep en kunnen stijgen in de pikorde.

Tips voor de ontmoeting

Er zijn enkele zaken die er voor kunnen zorgen dat de ontmoeting en integratie van de nieuwe kippen kan vergemakkelijken.

Een veel voorkomende tip is om de dieren ’s avonds in het nachthok samen te zetten. De kippen gaan dan gewoon samen slapen en in de ochtend zullen ze zonder veel moeite samen opstaan. Ze hebben in dat geval niet echt het confrontatie gevoel. Hierna zullen ze de pikorde bepalen en dan is de rust meestal snel wedergekeerd.

Sommige kippeneigenaren beweren ook dat het beter is om de kippen aan elkaar te laten wennen voor enkele dagen. De kippen zullen dan enkele dagen naast elkaar leven, maar wel gescheiden blijven door een stuk draad of gaas. De dieren zullen elkaar leren kennen en tolereren. De confrontatie kan hierdoor iets makkelijker gaan. Moet je kippen introduceren die een hoge pikorde hadden in de vorige groep? Dan is dit misschien wel de beste manier.

Hoeveel nieuwe kippen kan ik plaatsen?

Probeer in elk geval te vermijden om een enkele kip nieuw te plaatsen. Kippen zijn sociale en onzekere dieren. Als ze als buitenstaanders worden geïntroduceerd is het fijner als ze met twee of meer nieuwe kippen zijn.

Probeer je tijdens de confrontatie en ontmoeting ook niet te veel te moeien. Het kan zijn dat de kippen licht vechten of pikken, maar dit is nodig om de pikorde te bepalen. Enkel als ze elkaar echt beginnen te verwonden moet je tussenkomen. 

Vogelexpert.nl

Wij zijn het team van vogelexpert, dé onafhankelijke vogel-website voor papegaaien, parkieten en kippen van Nederland en België. Door onze kennis te delen, willen we helpen om het leven van vele vogels en pluimvee in gevangenschap te verbeteren!

Recente Artikels